Giriş

    Karlsruhe Eğitim Ataşeliği 2009/10 öğretim yılında 117 Türkçe öğretmenine hizmet içi eğitim semineri düzenledi. 24/25.11.09 tarihlerinde Freiburg, Offenburg, Lörrach ve Tuttlingen eğitim bölgelerinde çalışan öğretmenlere Buggingen de, 05/06.12.09 tarihlerinde Mannheim, Heidelberg, Sinsheim ve Bruchsal eğitim bölgelerinde çalışan öğretmenlere Heidelberg de ve 12/13.12.09 tarihleri arasında Karlsruhe, Pforzheim ve Schramberg eğitim bölgelerinde çalışan öğretmenlere Karlsruhe   de verildi.
  Özellikle yeni göreve başlayan öğretmenlerle, daha tecrübeli öğretmenler arasında tecrübe alışverişi seminerin esas hedeflerinden biriydi. Bu seminer sonunda hem mesleki bilgiler hatırlandı, hem de aynı sorunla karşılaşan öğretmenlerin hangi çözüm yolu buldukları ve bu çözümlerin paylaşılması sağlandı.
  Sınıf yönetimi, sorunları en aza indirerek sınıfta geçirilen zamanı en verimli şekilde kullanmak için yapılan öğretmen davranışlarının ve etkili öğretim yollarının tümüdür.
 Almanya şartlarında çalışacak öğretmenlerin mevcut çalışma koşulları hakkında yeterli bilgiye sahip olması gerekir. Çalışma ortamı hakkındaki sağlıklı bilgiler uygun eğitim ortamı hazırlamada bize yardımcı olacaktır.

Sınıf yönetimi nedir?

Sınıf yönetimi mevcut tüm eğitsel imkânlardan yararlanarak eğitim programlarında gösterilen amaç ve kazanımları öğrencilerde gerçekleştirme yollarının tümüne denir.

Sınıf Yönetiminin Boyutları

• Fiziksel Boyut: Sınıfın genişliği, sınıf alanının çeşitli etkinliklerin yapılabilmesi için bölümlenmesi, ısı, ışık, gürültü düzenekleri, renkler, temizlik, estetik, eğitsel araçlar, oturma düzeni, öğrencilerin gruplanması gibi öğrencilerin rahat etmesini sağlayarak okula isteyerek gelmesini sağlayacak okulun çekiciliğini artıracak çalışmaları kapsar. Çünkü her davranış uygun ortamda gerçekleşir.

Almanya da:

Alman okullarında Türkçe dersleri sabahları din dersine paralel olarak yapılmaktadır. Ders yapılacak yerler Türkçe öğretmenine ait  sabit bir sınıf olabileceği gibi başka bir öğretmene ait herhangi bir sınıf da olabilmektedir. Bazen sınıfların da müsait olmadığı okullarda okul müdürlüğünün göstereceği bir yerde de yapılabilir.( Mesela yemekhane, kütüphane, bilgisayar odası vs.) Ders yapılan bir sınıfta Türkçe dersi verilirken sınıfın düzeni ve temizliğine dikkat edilmesi gerekir. Sınıfta yapılacak oturma düzeni değişiklikleri ders bitiminde eski haline getirilmelidir.

• Plan ve Program Etkinlikleri: Türkçe ve Türk Kültürü dersi programı amaçları ve kazanımları esas alınarak hazırlanan yıllık, haftalık ve günlük planların yapılması, uygun yöntem, araç gereçlerin bulunması, öğrencileri izleme ve katılımının sağlanması etkinliklerini kapsar. Bu basamak geçmiş ve var olandan hareket ederek geleceği görme ve şekillendirme çabalarıdır.

Almanya da:

Türkçe dersi yapılan okullarda öğrenci seviyeleri birbirlerinden çok farklıdır. Bu farklılık öğrencilerin ailelerinden kaynaklanmaktadır. Bazı aileler çoğunlukla Almanca konuşmakta, bazıları Almanca Türkçe karışık konuşmaktadır. Bazı ailelerde anne veya babanın Alman olmasından dolayı evde tamamen Almanca konuşulmaktadır. Bu durum Türkçe derslerini etkilemektedir. Kimi öğrenciler çok güzel Türkçe konuşup, yazıp ve okurken, kimi öğrenciler çok az Türkçe konuşabilmektedir. Bu seviye farklılıkları gözetilerek ders planlanmalı ve buna göre etkinlikler düşünülmelidir. Türkçe konuşamayan öğrencilerle Almanca konuşarak dersin içeriği izah edilmelidir.

• Zaman düzenine yönelik etkinlikler: Sınıf içinde geçirilecek zamanın yapılacak etkinliklere dağılımı, zamanın ders dışı ve bozucu etkinliklerle harcanmaması, sıkıcılığın önlenmesi, devamsızlığın önlenmesi gibi çalışmaları kapsar.

Almanya da:

Derslerde öğrencilerin dinleme ve izleme alışkanlıkları çok zayıftır. Öğrencilerin bizzat meşgul olduğu grup çalışmalarına ve bireysel çalışmalara öncelik verilmelidir. Ders içinde öğretmenin anlık boşlukları öğrenciler tarafından gürültü yapılarak doldurulur. Derste öğrenciler iyi gözlemlenerek dikkatlerinin dağıldığı hissedildiğinde harekete dayalı oyunlara( Dev Cüce gibi ) ve müziğe yer verilmelidir. Gürültü olduğu zamanlarda öğrencilere görsel uyarılar verilerek dikkatleri çekilmelidir. Örneğin kırmızı, sarı ve yeşil kartlar duvara yapıştırıp, çok gürültü yapanlar kırmızı karta yazılarak öğrencilerin kendi durumlarını görmeleri sağlanır. Gürültü yapıldığında çana benzer bir aletle öğrenciler uyarılabilir.. Sınıf kuralları, uyarıcı levhalarla öğrencilere hatırlatılabilir.( Bu levhalar yazının sonuna eklenmiştir.)

• İlişki düzenlemeleri: Sınıf kurallarının belirlenip öğrencilere benimsetilmesi, sınıf yaşamının kolaylaştırılmasına yönelik öğrenci-öğrenci, öğrenci-öğretmen ilişki düzenlemelerini kapsar.

Almanya da:

Alman okullarında Türkçe dersleri gönüllüğe dayalı olduğundan, öğrenci-öğretmen –veli ilişkileri çok önemlidir. Öğrencileri küstürecek tavırlardan uzak durarak, ben dili kullanarak öğrenci ve velilerle iletişim kurulmalıdır.” Sen böyle davrandığında ben dersimi anlatamıyorum. (Öğrenci) Kızınızın bu davranışı beni üzüyor.”(Veli) gibi. Öğrencilerin sorunlu davranışları uygun bir dille veliye aktarılmadır.  Öğrencilerin evlerini ziyaret etmek önemlidir. Ders dışında öğrencilerle geçirilen zamanların çokluğu ( Geziler, sinemaya gitme gibi.) iletişimi olumlu etkiler ve bu durum sınıftaki havayı olumlu hale getirir.

• Davranış düzenlemeleri: Sınıf ortamının istenen davranışı sağlar hale getirilmesi, sınıf ikliminin olumlu hale getirilmesi, sorunların ortaya çıkmadan önce tahmin edilmesi yoluyla istenmeyen davranışların önlenmesi, sınıf kurallarına uyulmasının sağlanması, yapılmış olan istenmeyen davranışların değiştirilmesi gibi çalışmaları kapsar.

Almanya da:

Alman okullarında belirli bir disiplin ortamında yetişen öğrenciler bazen Türkçe derslerini nefes alacakları veya yaramazlık yapacakları bir ortam olarak görebilmektedir. Bu davranışların şiddeti artmadığı sürece bazen görmezden gelinmelidir. Alman sınıflarında uygulanan kurallar hakkında sınıf öğretmenleriyle konuşulup bunlara benzer kuralların oluşturulması gerekir. Sınıf içinde kural dışı davranışların sınıf defterine kaydedilmesi, veliyle görüşme yapılması, sınıfta yapılacak zevkli bir oyuna katmama gibi tepkisel ve önleyici tedbirler alınabilir.

Sınıf Yönetimi Modelleri

Model seçimi ve kullanımı amaçlara, kaynaklara ve gereksinimlere göre değişir. Okullar, sınıflar ve öğrenciler farklılıklar içerir. Bu farklılıklar öğretmenin farklı modelleri uygulamasını gerektirir.
Sınıf yönetim modelleri, baskıcıdan demokratiğe, şekil yönelimliden amaç yönelimliye, öğretmen ağırlıklıdan öğrenci ağırlıklıya yönlenmiştir.

1.Tepkisel model: İstenmeyen davranışlara tepki veren bir modeldir. Modelin amacı istenmeyen davranışın anında değiştirilmesidir. Bu klasik bir modeldir. Genellikle sınıf yönetim becerisi düşük öğretmenlerin benimsediği modeldir. İşleyişi, istenmeyen sonuç –tepki şeklindedir. Düzen sağlayıcı ödül- ceza türü etkinlikleri içerir. Bu modelin zayıf yönü tepkinin tepki doğurmasıdır. Ancak sınıfta istenmeyen durumların oluşması halinde bu model de kullanılabilir.

2.Önlemsel model: Planlama düşüncesine bağlı, geleceği kestirme, istenmeyen davranışı ve sonucu olmadan önlemeye yönelik bir modeldir. Modelin amacı, sınıfta sorunların ortaya çıkmayacak şekilde sınıfların düzenlenmesi ve işlenişin yapılmasıdır. Böylece tepkisel modele gereksinim azalır.  Bu model eğitim öncesi düzenlemeleri, istenen davranışın kolaylıkla gösterileceği bir ortamı oluşturmayı, istenmeyen davranışlar için caydırıcı kuralları, plan, program ve hazırlıkları içerir. Etkinlikler gruba yöneliktir.

3. Gelişimsel Model: Bir uygulamaya geçilmeden önce öğrencilerin fiziksel, duygusal, deneyimsel gelişim düzeyleri bakımından hazırlanmasını içerir. Bu model dört basamaklıdır. Birinci basamak nasıl öğrenci olunacağının öğrenildiği onuncu yaşa kadar olan süreyi kapsar. İkinci basamak, öğrencilerin olgunlaşma yolunda olduğu, sınıf düzenine uymaya ve öğretmeni hoşnut etmeye istekli olduğu dönem olan on-oniki yaş arasını kapsar. Üçüncü basamak, öğrencilerin zevk ve destek almak için birbirlerine baktığı ve yetke görüntüsü verdiği on iki-on beş yaşları arasını kapsar. Dördüncü basamak, öğrencilerin kim olduklarını, nasıl davranmaları gerektiğini, anlamaya başladığı lise dönemi yılları kapsar. Bu dönemde ana babaların etkisi gittikçe azalırken arkadaşların etkisi gittikçe artar.

4.Bütünsel model veya sistem modeli: Bu modelde önlemsel sınıf yönetimine öncelik verilir. Gruba olduğu kadar bireye de yöneliktir. İstenen davranışa ulaşabilmek için istenmeyen davranışların nedenlerini ortadan kaldırma düşüncesi vardır.

Sınıf Yönetiminde Etkililik
  Etkili sınıf yöneticisi olan öğretmen, sınıfı eğitim için hazırlar, sınıf kural ve süreçlerini belirleyip öğrencilerine öğretir, öğretimi düzenleyerek sürdürür ve öğrencilerin uygun davranmasını sağlar.
 Öğrencilerin hazır oluşu, beklentileri ve davranışları, okul yönetimi ve çevrenin ortam ve olanak sağlayarak, kolaylaştırarak desteklemesi sınıf yönetimini olumlu etkiler.
 Etkili yönetilen bir sınıfta öğrencilerin görevle ilgili olma düzeyleri yüksek, bozucu davranışlarının düzeyi düşük ve öğretim zamanının amaçlar yönünde kullanılış düzeyi yüksektir.

Sınıf Yönetiminin Değişkenleri

Özellikleri, hazır oluşu, beklentileri, davranışlarıyla öğrenci; ortam ve olanak sağlayıcı, kolaylaştırıcı, destekleyici olarak okul yönetimi ve çevre (Sınıf, okul, aile, boş zaman geçirme alanları) ; sınıf yönetiminin en önemli öğesi olan öğelerin bütünleştiricisi ve belirleyicisi öğretmen ; sınıfın fiziksel, davranışsal ve öğretim ortamının birleşimiyle oluşan eğitim ortamı dır.
 Etkili bir sınıf yöneticisi olarak öğretmenden,  sınıfı eğitim için hazırlaması, sınıf kural ve süreçlerini belirleyip öğretmesi, öğretimi düzenleyip sürdürmesi, öğrencilerin uygun davranmasını sağlaması beklenir.

Sınıf Yönetiminin Sınıf Dışı Değişkenleri

Uzak Çevre: Öğrencinin zaman zaman etkilendiği öğelerden oluşur. İçinde yaşadığı toplumun yaşam biçimi ve çeşitli araçlarla edindiği diğer ülkelerin yaşama biçimleridir.
( Televizyon, dergi, internet vs.)
Yakın Çevre: Öğrencinin ve okul çevresinin kültür yapısı, arkadaş grupları yakın çevreyi oluşturur.
Aile: Ailedeki çocuk sayısı, gelir durumu, eğitim durumu, ailede çatışma, aile baskısı sınıf yönetimini etkileyen sınıf dışı değişkenlerdendir.
Okul: Okulun fiziksel yapısı, sosyo ekonomik durumu, öğrenci sayısı, yönetim yapısı, yöneticilerin özellikleri sınıf yönetimini etkileyen sınıf dışı değişkenleridir.

Seminerde, öğretmenlerin sınıf yönetimiyle ilgili sorunlarına ve çözümlerine örnekler:

• Türkçe öğretmenleri veliler tarafından ciddiye alınmıyor. Bu durum öğrencileri, dolayısıyla derste verimi olumsuz etkiliyor.

Öğretmen arkadaşlar Alman okulunda öğretmen ve yöneticilerle iyi ilişkiler kurmalıdır. Bu ilişkiler Türk velinin gözünde Türkçe öğretmenini daha önemli kılar. Çünkü Türkçe öğretmeni artık okulun bir parçası haline gelmiştir. Bunun için öğretmen okullarda yapılan sosyal etkinliklere katılım göstermelidir. Bu etkinliklere öğrencilerini de dâhil etmesi gerekir. Tüm bu çalışmalar için en önemli şartlardan biri öğretmenin iyi Almanca konuşmasıdır.

• Almany’daki ilk yılımda derse girdiğim sınıflarda disiplin sorunlarını çok önemsiyordum. Sınıflarda sussun diye bağırdığım için şikâyet edildim. Şimdi hiç karışmıyorum cama dönüp türkü söylüyorum.

Disiplin sorunları sınıf yönetiminde bir rahatsızlık göstergesidir. Öğrenciler ya dersi sıkıcı buluyorlardır ya da özellikle bazı öğrenciler dersi provoke etmek istiyordur. Bu durumda kısa süreli suskunluk, semboller kullanarak öğrencileri uyarmak, belirli öğrencilerin yerini değiştirmek veya harekete dayalı oyunlar oynatmak gibi önlemler alınabilir. Müzik dinletmek, şarkı söyletmek, müzik eşliğinde el işi yaptırmak, oyun oynatmak gibi sınırlı süreli çalışmalar yaparak ders içinde ara verilebilir.

• Dersin akışını bozan öğrencileri tek başına oturtuyorum, sınıf kapısının önünde bekletiyorum veya öğrenci listesinde ilgili öğrenciye kırmızı renkli çıkartma yapıştırıyorum. Alman öğretmenlerden aldığım okul ve sınıf kurallarını yazdırtıyorum.

Sınıfta disiplini bozan öğrencinin yaptığının bir karşılığının olduğunu göstermek öğrenci için önemlidir. Yaptığının karşılığını görmeyen öğrenci bu davranışlarının şiddetini artırabilir. Sosyal bir varlık olarak öğrencinin içinde yaşadığımız toplumun kurallarına uyması gerektiği velilere hatırlatılmalıdır. Yapılan her olumsuz davranışın kaydedilmesi gerekir. Yazılan bu olumsuz davranışların, aileyle paylaşılması önemlidir.(Ev ziyaretleri)
Alman okullarında sorun çıkaran öğrenciler zaman zaman sınıf dışına çıkartılarak koridorda, hatta okul müdürünün odasında ödev yaptırılır. Öğrencilerin dışarıda bekletilmesi çocuğun yaptığı rahatsızlığı düşünmesi için bir fırsattır. Burada süreye ve çocuğun yaşına dikkat edilmesi gerekir. Her önlem her öğrenci için uygun değildir. Öğrenci için en uygun önlemi bulmak için öğrencilerimizi iyi tanımalıyız. Öğrenci neden sınıfı rahatsız etmektedir?

• Derse devam zorunluluğu olmamasından dolayı öğrenciler derse düzenli olarak gelmiyorlar.

Türkçe derslerinin zorunlu olmaması bir engeldir. Bunu önlemek için dersin sıkıcılığını azaltmak, çekici hale getirmek her öğretmenin kendi bilgi, beceri ve tecrübesine kalmıştır. Dersi çekici kılacak önlemlerden bazıları şöyle olabilir: Öğrencilerin yıldız verilerek ödüllendirilmesi ve en fazla yıldızı olan öğrencilerin sinema veya bir geziye götürülmesi, şeker gibi küçük hediyeler verilmesi, sınıf içinde elişleri yaptırılması, şarkı ve türkü öğretilmesi, eğlenceli oyunlarla dersin süslenmesi gibi…
Bunun yanı sıra velilerle iyi ilişkiler kurularak Türkçe dersinin çocukları için maddi ( Türkçe bir çeviri yapabilmesi, tercümanlık yapması vs.) ve manevi ( Kimliğin oluşması) yararlarının anlatılması ve ikna edilmesi.

• Ders esnasında öğrenciler öğretmene ve birbirlerine karşı saygısızca ve kaba davranıyorlar,, birbirlerine küfür ediyorlar.

Öğretmenlerin bu durumda çeşitli tepkileri vardır: Çok büyük şaşkınlık göstererek bunun bir öğrenciye yakışmadığını hatırlatmak, öğrencileri meşgul ederek öğrencilerin bu davranışları göstermelerine imkân vermemek, bu davranışların gösterildiği bir canlandırma yaparak öğrencilerin kendilerinin dışarıdan nasıl göründüklerini değerlendirmelerini sağlamak, değerlerin hatırlatılması ve bu değerlerin gösterildiği bir canlandırma yaptırmak, olumlu ve olumsuz örnekleri karşılaştırmak gibi.

• Bazı öğrenciler ders araç ve gereçlerini yanlarında getirmiyor veya unutuyor.

Velilerle irtibata geçerek, bu konuda çocuklarının dikkatini çekmeleri sağlanmalıdır.

• Hauptschule de ilk derse girdiğim haftalarda öğrenciler beni kızdıracak davranışlarda bulundular. Öğrencilerin beni çileden çıkarma gayretlerine karşı sabırla, şefkatle ve olgunlukla karşılık verdim. Onlardan biri olduğumu hissettirerek onların olumsuz davranışlarını en aza indirmeyi başardım.

Alman Eğitim Sisteminde Hauptschuleler en sorunlu okullardır. Bu okullarda okuyan öğrencilerin gelecekleri hakkında pozitif bir düşünce yoktur. Bu okullara devam eden öğrenciler genellikle ders başarısı düşük öğrencilerdir. Öğrenciler bunu disiplinsizlik yaparak yansıtmaktadır. Türk öğrencilerin yoğun olarak devam ettiği bu okullarda öğretmenler öğrencileri anlamaya yönelik çaba göstermeleri ve çok sabırlı olmaları gerekmektedir. Onları dinlemek bir rehber öğretmen veya bir psikolog gibi davranmak gerekir. Kendilerini önemli hissettirecek dans, gezi, spor turnuvaları gibi etkinlikler içine sokarak özgüvenlerinin yerine gelmesine hizmet edilmesi gerekir. Burada Türkçe dersi öğretmeninden ziyade bir rehber öğretmen olunması gerekir. Bununla ilgili kaynaklar okunması ve farklı yaklaşım biçimleri keşfedilmesi gerekir. ( Fördeschule lerde de durum aynıdır.)

• Kaynak sıkıntısı çekiyorum. Takip edeceğim ders kitabı yok.

Yurtdışında okullara devam eden öğrencilere yönelik ders kitapları, MEB Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından dijital ortamda hazır hale getirilmiştir. (http://uzaktakiyakinlarimiz.meb.gov.tr.) Bu adresten indirilerek yararlanılabilir. Bunun dışında birçok okulda Önel yayınlarına ait Türkçe ders ve çalışma kitapları bulunmaktadır. İnternet ortamında kaynak taraması yapılabilir ve ataşeliğimizin gönderdiği dokümanlar da kullanıma hazırdır.

• Öğrencilerim bayram veya kutlama gibi sosyal etkinliklere katılmak istemiyorlar. Onları teşvik edebilmek için ne yapabilirim?

Öğrencilerin sosyal etkinliklere katılmalarının onların sosyal gelişimleri için bir fırsat olduğu konusunda velilerin ikna edilmesi gerekir. Öğrencilerimizin Alman okullarında sahneye çıkma fırsatları daha azdır. Katılan öğrencilere katılım belgesi verilmesi, yiyecek içecek verilmesi, yapılan çalışmaların gazetede yayınlanması veya Youtube a konularak gösterilmesi gibi eylemler kimi zaman etkili olabilmektedir.

• Derse katılmak istemeyen, sürekli dikkat çekmeye çalışan öğrenciler olabiliyor. Kimi öğrenci yazmak, okumak istemiyor. Bu durumda öğrencilerle birebir ilgilenerek sorunun üstesinden gelebiliyorum.”Bugün daha iyi okuyorsun. Aferin!” diye överek motive ediyorum.

Öğrencilerin iyi yönlerini geliştirecek olumlu pekiştireçler vermeye onaylayıcı tepki deniyor. Sınıfa girdiğimizde bir öğrenci öğretmeni fark edip davranışlarına çeki düzen veriyorsa, bu öğrencinin adını yüksek sesle söyleyerek onu övmeliyiz. Sınıfta iyi davranış gösteren öğrenciler övülürken yaptığı davranışın da belirtilmesi gerekir. Öğretmenliğin çok sabır, tecrübe ve birikim gerektirdiği unutulmaması gerekiyor.

Ekler: Sınıf içinde kullanılacak uyarıcı kartları

Kaynak: Hüseyin Başar. Sınıf Yönetimi. MEB Yayınları 1999 İstanbul

Diğer Haberler : 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |