Almanya ‘ da yaşayan vatandaşlarımız, Alman ve Türk eğitim sistemleri hakkında genellikle yüzeysel bir bilgiye sahiptir. Alman ve Türk eğitim sistemlerini karşılaştıran bu yazıyla iki ülke arasındaki eğitimle ilgili farklılıklar ve benzerlikler ortaya konmaya çalışılmıştır.

1.Okul Öncesi Eğitim- Anaokullar (Kindergarten)

Almanya
Okul öncesi eğitim zorunlu değildir ve paralıdır. Aylık olarak ödenen miktarları velinin gelir durumu belirler. Anaokulları genellikle kiliseler ve belediyeler tarafından açılmaktadır.4–6 yaş arası çocukları kapsar. Aile Bakanlığına bağlıdır. Anaokullarının tüm giderleri belediye tarafından karşılanır. 4–6 yaş arası anaokuluna giden öğrenciler yüzde 90–95 dir. Anaokulu öğretmenleri meslek lisesine denk bir eğitim alırlar. Üniversite mezunu değildirler.
Türkiye
Okul öncesi eğitim zorunlu değildir. Özel anaokulları paralıdır. Devlete ait anaokulları parasızdır ancak imkânların iyileştirilmesi için velilerden isteğe bağlı olarak aylık veya bir defaya mahsus olmak üzere ücret alınabilir. Okul öncesi tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı nın Okulöncesi Eğitimi Genel Müdürlüğüne bağlıdır. Okulöncesi özel kurumlar ( Privat) devletten destek almazlar. Devlete ait anaokulları genellikle ilköğretime bağlı olarak anasınıfı şeklinde yapılandırılmıştır.4-6 yaş arası anaokuluna giden öğrenciler yüzde 20-25 tir. Anaokulu öğretmenleri dört yıllık fakülte mezunudur.

2.Zorunlu Temel Eğitim

Almanya
Zorunlu eğitim süresi dokuz yıldır. Birinci basamak I (İlkokul) öğretiminin süresi dört yıldır. Ders başarısına göre öğrenciler, Grundschule den sonra üç okul tipinden birine devam ederler. İkinci basamak II (Ortaokul) okullarının beşinci ve altıncı sınıfları yönlendirme basamağıdır.( Orienterungsstufe) Bu basamakta, öğrenciler temel derslerdeki başarılarına göre( Almanca ve Matematik) üst ( Realschule ve Gymnasium) veya alt basamak (Hauptschule) okullara devam edebilirler. Almanya da ilkokuldan liseye kadar en yüksek not 1, en düşük not 6 olarak belirlenmiştir.
Türkiye
Zorunlu eğitimin süresi sekiz yıldır. Birinci basamak I (İlkokul) ve II (Ortaokul) birleşik ve kesintisizdir. 6.7. ve 8. sınıflarda yapılan Seviye Belirleme Sınavı(SBS) sonuçlarının ortalamasına göre öğrenciler, ortaöğretim okullarına girerler. Türkiye de ilkokuldan liseye kadar en yüksek not 5, en düşük not 1 olarak belirlenmiştir.

3.İlköğretim Birinci Basamak I Okulları (İlkokul, Grundschule)

Almanya
İlkokulun süresi dört yıldır. İlkokulun birinci ve ikinci sınıflarında not verilmez. Karneler, öğrencinin sosyal davranışlarını ve ders başarısını gösteren iki kısımdan oluşan bir rapor şeklindedir. Üçüncü ve dördüncü sınıfta derslerin notla değerlendirildiği bir karne verilir. Almanca ve Matematik dersinin ortalamasına göre dördüncü sınıfın ilk yarı karnesinden sonra öğrencilere ilkokuldan sonra gideceği okul tavsiye edilir.( Tavsiye mektubu) Baden Wüttemberg ‘ de öğretmenin verdiği okul tavsiyesi esas olarak kabul edilir. Diğer eyaletlerde ailenin kararı esas alınır. Baden-Wüttemberg’ de aileler öğretmenin verdiği tavsiyeye itiraz edebilir. Bu itiraz iki şekilde olmaktadır. Birincisi rehber öğretmen süreci(Beratungsgespräch) dir. Bu süreçte öğrenci kendi okulundan olmayan bir öğretmen tarafından genel yetenek sınavına tabi tutulur. Öğretmenler kurulu tarafından bu sınavın sonucuna göre öğrencinin hangi okula gideceğine karar verilir. Bu kurulda rehber öğretmen, okul müdürü ve sınıf öğretmeni bulunur. Bu tavsiyeden memnun olmayan veliler, kabul sınavı yolunu seçme hakkına sahiptir(Aufnahmeprüfung). Öğrenciler, bu sınavda Almanca ve Matematik sorularına cevap verirler. Öğrenci, bu sınavın sonucuna göre ilkokuldan sonraki okuluna kaydını yaptırır. İlkokul tavsiye mektubunda,  Almanca-Matematik dersinin ortalaması 2,5 in altında olan öğrenciler Gymnasiuma(Lise), 2,5 ile 3,0 olan öğrenciler Realschuleye ve 3,0 ın altında olanlar ise Hauptschuleye kaydını yaptırırlar.

Türkiye
Birinci basamak eğitim veren ilkokullar ve ortaokullar ilköğretim adı altında birleştirilmiştir. Kesintisiz ve zorunludur. 6.7. ve 8. sınıflarda yapılan Seviye Belirleme Sınavı(SBS) sonuçlarının ortalamasına göre öğrenciler, ortaöğretim okullarına girerler.

4.Ortaokul veya Birinci Basamak II Okulları

Almanya
Grundschule ( İlkokul) den sonra öğrenciler ders başarısına göre Hauptschule-Werkrealschuleye, Realschuleye , Gymnasium a veya her üç tip okulu bir arada bulunduran Gesamtschuleye devam ederler. İlkokuldan sonra üç tip okul vardır:
Hauptschule-Werkrealschule
Hauptschule beş yıl sürer. 9. sınıfın sonunda yapılan bitirme sınavı ile Hauptschule den mezun olunur. Bu okullara not ortalaması düşük öğrenciler devam ederler. Baden-Württemberg de Hauptschulenin dokuzuncu sınıfında Matematik, Almanca, İngilizce ve bir seçmeli ders olmak üzere toplam dört dersin ortalaması 3,0 olan öğrenciler Werkrealschuleye devam edebilirler. 10.sınıf sonunda yapılan bitirme sınavları ile okuldan mezun olurlar. Werkrealschule mezunu öğrencilerin liseye devam etme hakları vardır.
Realschule
Realschule altı yıl sürer. 10. sınıfın sonunda yapılan bitirme sınavları ile okuldan mezun olunur. Realschule mezunu öğrenciler liseye ve kalifiye meslek eğitimi veren okullara devam edebilirler. 
Gymnasium
Gymnasium sekiz yıl sürer. En başarılı öğrenciler bu okula devam ederler. Birinci Basamak II ve İkinci Basamak Eğitim (Ortaöğretim)okullarını bir arada bulundurur.12.sınıfın sonunda yapılan Abitur adı verilen bitirme sınavı ile okuldan mezun olunur. Abituru başarıyla geçen öğrenciler üniversiteye devam edebilirler.
Türkiye
Birinci basamak eğitim veren ilkokullar ve ortaokullar ilköğretim adı ile birleştirilmiştir. Kesintisiz ve zorunludur. 6.7. ve 8. sınıflarda yapılan Seviye Belirleme Sınavı(SBS) sonuçlarının ortalamasına göre öğrenciler, ortaöğretim okullarına girerler.

5.Orta Öğretim veya İkinci Basamak Okulları

Almanya
Alman eğitim sisteminde orta öğretim basamağı ikiye ayrılmıştır. Birinci bölümünde genel eğitim veren Gymnasiumlar ikinci bölümünde ise meslek eğitimi veren okullar bulunmaktadır. Hauptschule veya Realschuleden  mezun olan öğrenciler için ortalama 3-3,5 yıl süren bir meslek eğitimi süreci vardır. Bu süreçle birlikte zorunlu eğitim süresi 12 yıla çıkmış olmaktadır. Bu süre sonunda  Hauptschule veya Realschule öğrencisi için mesleğinde bir yüksek öğrenim yapma fırsatı doğmaktadır. Sanayi ülkesi olan Almanya da meslek eğitimi çok önemlidir.
Türkiye
Türk eğitim sisteminde orta öğretim basamağı bir bütün halindedir. Meslek eğitimi veren meslek liseleri ile genel eğitim veren liseler yüksek öğrenime yöneliktir. Lise mezunları iki basamaklı bir sınavın sonucunda aldıkları puanların yüksekliğine göre üniversitelere kayıt yaptırırlar.

6. Yüksek Öğretim

Almanya
Öğrencilerin yüksek öğretim kurumlarına girebilmeleri için, Gymnasium seviyesinde bir öğrenim görmeleri ve sonunda uygulanan Abitur sınavını başarmaları gerekmektedir. Bu sınavı kazanan öğrenciler herhangi bir yüksek öğretim kurumuna şartsız devam etme hakkına sahip olurlar. Almanya'daki yüksek öğretim kurumları bilim ve araştırma üzerine kurulmuştur. Bu kurumlar, genellikle 4 yıl süreli Fachhochschule'ler ve 5 yıl süreli üniversitelerden oluşmaktadır.
Türkiye
Öğrencilerin yüksek öğretim kurumlarına girebilmeleri, ÖSYM tarafından düzenlenen Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavındaki başarı durumlarına bağlıdır. Yüksek öğretim kurumları en az 2 yıllık yüksek okullar ve en az 4 yıllık üniversitelerden oluşmaktadır.

7. Özel Eğitim Okulları (Sonderschule)
Özel eğitim okulları, herhangi bir fiziksel, zihinsel vb. engeli veya özrü bulunan çocukların eğitilerek topluma kazandırılması amacıyla açılmıştır.

Almanya
Alman eğitim sisteminde, 2004 yılı içinde özel eğitim okullarından yaklaşık 429.300 öğrenci faydalanmıştır. Öğrenme engelli öğrenciler için dokuz yıllık eğitim veren Förderschuleler yaygındır. Bu okulları bitiren öğrencilerin Hauptschule mezunu olma imkânları vardır. Zihinsel engelliler hariç olmak üzere fiziksel, görme, duyma engelli öğrenciler için Haupt, Realschule ve Gymnasium okulları mevcuttur.

Türkiye
Türk eğitim sisteminde, 2004 yılı içinde yaklaşık 58.500 öğrenci özel eğitim kurumlarından yararlanmıştır. Görme ve işitme engelli öğrenciler için ilköğretimden liseye kadar okullar bulunmaktadır. Öğrenme engelli ve otistik öğrenciler okulların kaynaştırma sınıflarında akranlarıyla birlikte eğitim görürler.

8.Özel Öğretim Kurumları (Privatschule)
Özel okullar, gerçek ya da tüzel kişiler tarafından açılan genelde paralı eğitim kurumlarıdır.  

Almanya
Alman eğitim sistemi içerisinde, özel okullar sistemin yedeği olarak görülür. Finansmanı büyük ölçüde belediyeler tarafından sağlanır. Paralıdır. Aylık ücretleri 150- 350 € arasındadır. 2003 yılında 590.000 öğrenci özel eğitim kurumlarına devam etmiştir.
Türkiye
Türkiye de özel eğitim kurumlarının başarı oranı yüksektir. Paralıdır. Devletten veya belediyelerden maddi destek almadıkları için ücretleri çok yüksektir. Özel öğretim kurumlarına devam eden öğrenciler 2004 yılında yapılan üniversiteye giriş sınavlarında  %90 oranında bir başarı sağlamıştır.

9. Akşam Okulları

Almanya
Alman eğitim sisteminde, zamanında eğitim hizmetlerinden faydalanamamış kimseler, Abendhauptschule, Abendrealschule ve akşam lisesi (Abendgymnasium) gibi akşam okullarına devam ederek eğitimlerini tamamlama hakkına sahiptirler. Bu kurumlardan mezun olanlar yüksek öğretime devam edebilirler.
Türkiye
Türk eğitim sisteminde ise, bu gibi kimselerin eğitimi, uzaktan eğitim hizmetleriyle sağlanmaktadır. Açık ilköğretim, açık lise, meslek lisesi ve teknik lise gibi uzaktan eğitim kapsamına alınan eğitim kurumlarından mezun olanların yüksek öğretime devam hakkı bulunmaktadır

10. Öğretmen Yetiştirme

Almanya
Almanya 'da öğretmen yetiştirme sistemi içinde yer alan eğitim yüksek okullarıyla (Pädagogische Hochschule), temel eğitim (Grundschule), ilköğretim (Hauptschule), özürlüler okulu (Sonderschule) gibi okullara öğretmen yetiştirilmektedir. Geriye kalan okul türlerinin öğretmen ihtiyacı, üniversiteler, sanat-müzik yüksek okulları gibi yüksek öğretim kurumlarınca karşılanmaktadır.
Gerekli pedagojik formasyonun sağlandığı 3 ya da 4 yıllık Pädagogische Hochschule'lerdeki lisans eğitimini birinci devlet sınavı ile tamamlayan öğretmen adayları, en fazla 2 yıl süreli uygulamadan (staj) sonra ikinci bir devlet sınavına tabi olurlar.
Türkiye
Türkiye’de sınıf ve branş öğretmenleri 4 yıllık lisans eğitimi veren fakülteler den mezun olduktan sonra yapılan devlet sınavıyla (KPSS) mesleğe başlamaktadır. Bir yıllık adaylık süresinden sonra yapılan sınavla öğretmenliğe hak kazanırlar.

11. Okula Kayıt-Kabul ve Devam Zorunluluğu

Almanya
Alman eğitim sisteminde, son baharda okula başlayacak çocuklar, ilkbaharda sağlık kontrolünden ve zekâ testlerinden geçirilip okula uygun olduğu tespit edildikten sonra kaydedilmektedir. Ancak, testler sonucunda özel eğitime ihtiyacı olduğu anlaşılan çocuklar Sonderschule’ye yönlendirilir.
6 yaşını dolduran her çocuk mecburi okul çağına girmektedir. Zorunlu eğitim süresi 9 yıldır.
Türkiye
Çocuğun okula kaydı, sağlık kurumundan alınan aşı kâğıdının da bulunduğu gerekli belgelerle okul idaresince yapılmaktadır.
6 yaşını tamamlayan her çocuk ilköğretim okulunda 8 yıl kesintisiz zorunlu eğitim görmektedir.

12. Haftalık Ders Saatleri, Sınavlar ve Değerlendirmeler

Almanya
Öğretim kademelerine göre haftalık ders saatleri yaklaşık 20 – 30 ders saati arasında değişmektedir. Haftanın 5 günü tam ya da yarım gün eğitim verilmektedir. Bir ders saati normal olarak 45 dakika olmasına rağmen, blok ders yapılırsa, bu süre 80–90 dakikaya çıkmaktadır.
Öğrenciler, yazılı ve sözlü sınavlarla değerlendirilmektedir. Değerlendirme işlemi, “Zeugnisse” adı verilen karnelere kaydedilmektedir. İlkokulun sonunda bitirme sınavı yoktur. Haupt-Werkrealschule, Realschule ve Gymnasiumun son sınıflarında bitirme sınavları yapılmaktadır.
Türkiye
Öğretim kademeleri ve programlarına göre haftalık ders saatleri 25–40 ders saati arasında değişmektedir. Blok ders yapıldığında, 45 dakikalık bir ders saatinin süresi 40 dakikaya indirilmektedir. Haftanın beş günü normal ve ikili öğretim yapılır( Sabah ve öğle)
Yazılı ve sözlü sınavlardan geçirilen öğrencilerin durumları değerlendirilerek sonuçlar karnelere işlenmektedir.

13. Öğretim Yılı ve Tatiller

Almanya
Almanya'da ortalama öğretim yılı 188 (200) iş günüdür. Tatiller, eyaletlerin Eğitim ve Kültür Bakanlıklarınca düzenlenmekte ve süreleri de 75 gün olarak belirlenmektedir. Kış tatili genellikle şubat ayında olmaktadır. Bunun dışında her yıl Noel Tatili, Paskalya Tatili gibi dinî bayram tatilleri de vardır.
Türkiye
Türkiye’de 180 iş günü olarak kabul edilen bir öğretim yılı eylül ayında başlayıp bir sonraki yılın haziran ayında sona ermektedir. Yaz tatilleri, Haziran-Eylül, ara (sömestr) tatili ise, Ocak-Şubat ayları arasında yapılmaktadır. Bunun dışında resmî ve dinî bayram tatilleri vardır.

14.Derslik başına düşen öğrenci sayısı
Almanya
2008–2009 eğitim-öğretim yılında derslik başına düşen öğrenci sayısı ilköğretimde 22,1, ortaöğretimde ise 24,7 dir.
Türkiye
MEB verilerine göre, 2008–2009 eğitim-öğretim yılında derslik başına düşen öğrenci sayısı, ilköğretimde 33,4, ortaöğretimde 35,1 dir.
15.Üniforma ve kılık kıyafet
Almanya
Hem öğretmenler hem de öğrenciler için kılık ve kıyafet serbestliği vardır.
Türkiye
Öğretmenler kılık kıyafet yönetmeliğine uygun olarak okula gelmek zorundadırlar.  Erkek öğretmenler sakal bırakamazlar ve bayanlar başörtüsü takamazlar. Öğrenciler üniforma giyerek okula gelirler. Kılık ve kıyafet serbestliği yoktur.
16.Din dersinin statüsü
Almanya
Din dersi seçmelidir, zorunlu değildir. Din dersine dini cemaatlerin görevlendirdiği kişiler girer.
Türkiye
Müslüman olmayanlar hariç tüm öğrenciler için din dersi mecburidir. Bu dersler ilahiyat fakültesi mezunu öğretmenler tarafından verilir.
17.Türkiye deki farklı uygulamalar
Birleştirilmiş Sınıflar
Birden fazla sınıfın birleştirilerek bir derslikte tek öğretmen tarafından derslerin işlendiği okullardır. Okulun öğretmeni müdür yetkili öğretmen olarak görev yapar. Genellikle öğrencinin çok az olduğu köy ve mezralarda bulunur.
Taşımalı İlköğretim
İlköğretim okulu bulunmayan, çeşitli nedenlerle eğitim-öğretime kapalı, birleştirilmiş sınıf uygulaması yapan ilköğretim okullarındaki öğrencilerin eğitim imkânları geniş merkezi bir ilköğretim okuluna günü birlik taşınarak eğitim-öğretim görmelerini sağlayan bir uygulamadır.